دلار و تتر در کانال ۲۶۰ هزار تومان؛ بازار میان دیپلماسی فعال ایران و ریسک امنیتی هرمز

دلار آزاد در پنجشنبه ۲۱ آبان ۱۴۰۵ در محدوده ۲۶۰ هزار تومان معامله می‌شود. برخی تابلوها صبح امروز نرخ‌های حدود ۲۶۴ هزار تومان را ثبت کرده بودند، که نشان می‌دهد نوسان روزانه همچنان بالاست. نسبت به دو هفته قبل، که قیمت‌ها نزدیک ۲۷۰ هزار تومان بود، بازار حدود سه تا چهار درصد پایین‌تر است. این اصلاح بیش از هر چیز به نتیجه انتخابات آمریکا، تداوم میانجی‌گری قطر و پافشاری ایران بر مسیر مذاکره مربوط است.

ریزش ناگهانی سه‌شنبه شب

شامگاه سه‌شنبه ۱۹ آبان، قیمت تتر در برخی سامانه‌های معاملاتی ایران برای دقایقی به‌طور غیرعادی پایین آمد و سپس تقریباً به سطح قبلی بازگشت. چند پلتفرم اعلام کردند این رخداد با بسته‌شدن اجباری موقعیت‌های اهرمی و اختلال فنی در ثبت قیمت مرتبط بوده و بخشی از زیان کاربران را جبران خواهند کرد. گزارش فنی مستقلی هنوز منتشر نشده است، اما نکته مهم این است که این حرکت در همه صرافی‌ها تکرار نشد و نرخ عمومی بازار همچنان بالاتر ماند. بنابراین آن کف ناگهانی را نباید قیمت واقعی دلار یا تتر دانست و باید آن را یک رخداد فنی کوتاه‌مدت ارزیابی کرد.

مذاکرات و مواضع ایران

ایران در هفته گذشته از طریق میانجی‌های قطری یک پیشنهاد تازه هسته‌ای و صلح ارائه کرده که بحث درباره آن را منوط به اجرای هفت خواسته خود کرده است. این خواسته‌ها شامل رفع تحریم‌هایی که پس از شکست تفاهم‌نامه اسلام‌آباد اعمال شد، بازگرداندن معافیت‌های نفتی ماه ژوئن، آزادسازی منابع مسدودشده ایران و کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه است. تهران همچنین آمادگی خود را برای آغاز دوباره گفت‌وگو در فاصله حدود دو روز اعلام کرده، به این شرط که حملات متوقف شود، محاصره بنادر برداشته شود و بخشی از تحریم‌ها لغو شود. از آمریکا هم دو پیام متفاوت شنیده شده است؛ ترامپ از «پیشرفت زیاد» سخن گفته، در حالی که وزیر خارجه آمریکا پیشرفت را تأیید نکرده است. نخست‌وزیر قطر پس از دیدار با ترامپ و معاون او فضای مذاکرات را مثبت و دارای پیشرفت توصیف کرد.

پیروزی دموکرات‌ها و ریسک‌های سیاسی

دموکرات‌ها پس از انتخابات ۱۲ آبان کنترل هر دو مجلس آمریکا را به دست گرفتند و محدودکردن جنگ از اولویت‌های اعلام‌شده آنهاست. این تغییر فشار داخلی بر کاخ سفید را بیشتر کرده و به گفته منابع منطقه‌ای، انگیزه رسیدن به توافق را در واشنگتن بالا برده است. با وجود این، کنگره جدید از ژانویه کار خود را شروع می‌کند و ترامپ همچنان اختیارات اجرایی را دارد، پس اثر کامل این تحول فوری نخواهد بود. تهدید حمله هم کاملاً حذف نشده؛ رئیس شورای امنیت ایران نیز هشدار داده هرگونه جنگ پاسخی سخت خواهد داشت.

تنگه هرمز، مین‌ها و نفت‌کش‌ها

ایران طی روزهای اخیر چند بار اعلام کرده نفت‌کش‌هایی که از مسیرهای غیرمجاز و ممنوعه عبور کرده‌اند با مین برخورد کرده و دچار آتش‌سوزی شده‌اند؛ سپاه چهار نفت‌کش را در این هفته و ارتش یک مورد دیگر را روز چهارشنبه در شرق تنگه گزارش کرد. ایران تأکید می‌کند عبور فقط در چارچوب مقررات اعلام‌شده امن است و ادعای پاکسازی کامل مین‌ها از سوی آمریکا را مستند نمی‌داند. این موضوع هم‌زمان دو اثر دارد: از یک سو برگ‌برنده چانه‌زنی ایران را برای تثبیت نقش خود در امنیت تنگه تقویت می‌کند، از سوی دیگر ریسک امنیتی منطقه را بالا نگه می‌دارد. برنت نیز در این شرایط حوالی ۹۰ دلار نوسان می‌کند و با هر خبر مثبت یا منفی از هرمز واکنش نشان می‌دهد.

اثر بر دلار و تتر

هرچه احتمال جنگ و وقفه در مسیر دیپلماسی کمتر دیده شود، تقاضای احتیاطی برای دلار و تتر کاهش پیدا می‌کند؛ ولی چون تحریم‌ها و محدودیت‌های نفتی هنوز برداشته نشده‌اند، عرضه ارز محدود می‌ماند و کف قیمت‌ها به‌سادگی فرو نمی‌ریزد. فاصله دلار آزاد با نرخ حواله مرکز مبادله، که امروز حدود ۱۹۱ هزار تومان است، نیز نشان می‌دهد بازار هنوز بخش مهمی از ریسک و انتظارات تورمی را در قیمت خود دارد. در نبود چارت به‌روز، این تحلیل صرفاً بنیادی است و سطح یا هدف قیمتی مشخص نمی‌کند.

در سناریوی تشدید تنش، یعنی توقف مذاکرات یا حمله جدید، فشار صعودی بر دلار و تتر برمی‌گردد. در سناریوی ادامه وضعیت فعلی، با ادامه میانجی‌گری و بدون نتیجه قطعی، قیمت‌ها احتمالاً در محدوده‌ای نزدیک سطح فعلی و با نوسان‌های کوتاه‌مدت حرکت می‌کنند. در سناریوی کاهش تنش، توافق موقت یا اجرای بخشی از خواسته‌های ایران، مثل بازگشت معافیت‌های نفتی یا آزادسازی منابع، می‌تواند به ادامه اصلاح قیمت‌ها کمک کند. هیچ‌یک از این سناریوها قطعی نیست.

نتیجه‌گیری

از نگاه تحلیلگران گروه مالی و تحلیلی Eagle Economic، موضع روشن ایران در مذاکرات، فشار سیاسی ناشی از انتخابات آمریکا و نقش‌آفرینی میانجی‌ها بازار را به سمت آرامش نسبی برده است، اما هنوز تضمینی برای پایداری آن وجود ندارد. تا زمانی که توافقی مشخص و قابل اجرا شکل نگیرد و تحریم‌ها و محدودیت درآمد نفتی ادامه داشته باشد، ریزش‌های بزرگ‌تر محتمل نیست. در روزهای آینده باید این موارد را دنبال کرد: نتیجه دور تازه مذاکرات قطر، واکنش واشنگتن به شرط‌های ایران، وضعیت امنیت تنگه هرمز، اخبار تحریمی و رفتار بانک مرکزی در مدیریت بازار.