ایران و آمریکا و اثر آن بر بازارهای جهانی

بازارهای مالی در شرایطی قرار گرفته‌اند که احتمال توافق میان ایران و آمریکا از یک سو امید به کاهش تنش و بازگشت ثبات را افزایش داده و از سوی دیگر، اختلاف بر سر شروط اصلی هنوز اجازه نداده بازار با اطمینان از پایان بحران صحبت کند. در واقع، مسئله مهم برای معامله‌گران در حال حاضر خودِ مذاکره نیست؛ بلکه این است که آیا دو طرف می‌توانند بر سر موضوعاتی برسند که مستقیماً با امنیت منطقه، تردد در تنگه هرمز، تحریم‌ها و چارچوب روابط آینده ارتباط دارد یا خیر.

آخرین تحولات نشان می‌دهد مذاکرات بر سر تنگه هرمز همچنان با اختلاف جدی روبه‌روست. ایران برای بازگشایی کامل مسیر شروطی را مطرح کرده و هم‌زمان آمریکا نیز مواضع سختی دارد؛ به همین دلیل بازار فعلاً احتمال توافق سریع و بدون چالش را پایین‌تر از روزهای ابتدایی مذاکرات ارزیابی می‌کند. همین ابهام موجب شده نفت دوباره تحت فشار صعودی قرار بگیرد و دلار از تقاضای پناهگاه امن برخوردار شود.

نفت و انرژی؛ مهم‌ترین بازار در سناریوی توافق یا شکست مذاکرات

در شرایط فعلی، نفت مهم‌ترین دارایی برای سنجش میزان اعتماد بازار به مذاکرات ایران و آمریکا است.

اگر توافقی شکل بگیرد که به کاهش تنش و بازگشت تدریجی جریان عادی انرژی منجر شود، ریسک عرضه در بازار نفت کاهش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی بخشی از پرمیوم ژئوپلیتیکی که به دلیل جنگ و اختلال در مسیرهای انرژی وارد قیمت نفت شده، می‌تواند تخلیه شود.

اما شرایط فعلی هنوز چنین اطمینانی ایجاد نکرده است. اختلاف بر سر تنگه هرمز و شروط ایران برای بازگشایی آن باعث شده بازار احتمال اختلال طولانی‌تر در جریان انرژی را جدی بگیرد. گزارش‌های امروز نیز از رشد قیمت نفت در واکنش به افزایش تردیدها درباره توافق حکایت دارند.

بنابراین نفت در حال حاضر یک شاخص انتظارات ژئوپلیتیکی است؛ هرچه احتمال توافق واقعی بیشتر شود، فشار نزولی بر نفت افزایش می‌یابد و هرچه مذاکرات به بن‌بست نزدیک‌تر شود، ریسک عرضه و در نتیجه حمایت بنیادی از نفت بیشتر خواهد شد.

طلا؛ میان ریسک جنگ و انتظارات نرخ بهره

رفتار طلا در شرایط فعلی بسیار پیچیده‌تر از یک واکنش ساده به جنگ است.

در صورت شکست مذاکرات یا تشدید درگیری، طلا می‌تواند دوباره از افزایش تقاضای پناهگاه امن بهره‌مند شود. اما اگر مذاکرات به سمت توافق پیش برود، بخشی از سرمایه‌ای که صرفاً به دلیل ریسک جنگ وارد طلا شده، می‌تواند از بازار خارج شود.

از طرف دیگر، بازار طلا اکنون به‌شدت به سیاست پولی آمریکا وابسته است. افزایش قیمت انرژی در صورت ادامه بحران می‌تواند فشار تورمی را افزایش دهد و دست فدرال رزرو را برای کاهش نرخ بهره محدود کند؛ عاملی که برای طلا منفی است. در مقابل، کاهش تنش و افت قیمت انرژی می‌تواند فشار تورمی را کاهش داده و فضای بیشتری برای سیاست پولی نرم‌تر ایجاد کند؛ سناریویی که در میان‌مدت می‌تواند دوباره به نفع طلا تمام شود.

به همین دلیل، واکنش طلا به توافق احتمالی الزاماً یک‌طرفه نیست؛ در کوتاه‌مدت کاهش ریسک جنگ می‌تواند طلا را تحت فشار قرار دهد، اما اگر توافق باعث افت نفت و کاهش انتظارات تورمی شود، در ادامه مسیر سیاست پولی آمریکا می‌تواند به عامل حمایتی جدیدی برای طلا تبدیل شود. بازار در اوایل ماه جاری نیز دقیقاً چنین رابطه‌ای میان کاهش نفت، مذاکرات ایران و آمریکا، دلار و طلا را نشان داده است.

شاخص دلار؛ پناهگاه امن در برابر ابهام

شاخص دلار در شرایط فعلی از یک مزیت مهم برخوردار است: بازار هنوز نمی‌تواند ریسک ژئوپلیتیکی را کنار بگذارد.

تشدید تنش در خلیج فارس، نگرانی درباره امنیت کشتیرانی و افزایش قیمت انرژی موجب شده تقاضا برای دلار به‌عنوان ارز ذخیره و دارایی امن افزایش پیدا کند. در معاملات امروز نیز دلار تحت تأثیر افزایش تنش‌های منطقه‌ای تقویت شده است.

با این حال، قدرت دلار کاملاً بدون ریسک نیست. اگر توافقی معتبر و قابل اجرا شکل بگیرد، بخشی از تقاضای پناهگاه امن دلار از بین خواهد رفت. در آن صورت بازار دوباره توجه خود را به اختلاف نرخ بهره آمریکا با سایر اقتصادهای بزرگ و داده‌های تورمی آمریکا معطوف می‌کند.

در نتیجه، سناریوی توافق پایدار برای دلار در ابتدا منفی است، اما شکست مذاکرات و ادامه تنش می‌تواند مجدداً به نفع دلار تمام شود.

EUR/USD؛ یورو از کاهش ریسک انرژی استقبال می‌کند

یورو یکی از ارزهایی است که در صورت کاهش تنش ایران و آمریکا می‌تواند از شرایط جدید بهره ببرد.

اقتصاد اروپا نسبت به شوک انرژی حساس است و هرگونه کاهش ریسک در بازار نفت و حمل‌ونقل انرژی می‌تواند هزینه‌های تولید و فشار تورمی اروپا را کاهش دهد. در چنین شرایطی، فضای اقتصادی منطقه یورو بهتر می‌شود و فشار ناشی از انرژی بر صنایع اروپایی کاهش پیدا می‌کند.

از سوی دیگر، کاهش تقاضای امن برای دلار نیز می‌تواند به EUR/USD کمک کند.

اما اگر مذاکرات شکست بخورد و نفت همچنان بالا بماند، وضعیت برای یورو دشوارتر می‌شود؛ زیرا افزایش هزینه انرژی می‌تواند رشد اقتصادی اروپا را تحت فشار قرار دهد.

GBP/USD؛ پوند در برابر دو سناریوی متفاوت

پوند نیز در صورت کاهش تنش‌های جهانی می‌تواند از تضعیف دلار سود ببرد. اما اقتصاد بریتانیا مانند اقتصاد اروپا نسبت به افزایش هزینه انرژی و فشار تورمی حساس است.

بنابراین توافق ایران و آمریکا برای پوند یک اثر دوگانه دارد: کاهش ریسک ژئوپلیتیکی و تضعیف احتمالی دلار از یک سو مثبت است و کاهش هزینه انرژی از سوی دیگر می‌تواند فشار تورمی را کاهش دهد.

در نتیجه، در سناریوی توافق پایدار، بنیادهای GBP/USD نسبت به شرایط فعلی می‌تواند بهبود پیدا کند؛ هرچند مسیر پوند همچنان به سیاست بانک مرکزی انگلستان و وضعیت اقتصاد داخلی وابسته خواهد بود.

USD/JPY؛ تقابل دلار و ین به‌عنوان دارایی امن

USD/JPY در شرایط فعلی یکی از حساس‌ترین جفت‌ارزها به تغییر فضای ریسک است.

تشدید بحران خاورمیانه می‌تواند تقاضا برای ین را افزایش دهد، اما در مقابل، دلار نیز از نقش پناهگاه امن خود برخوردار است. بنابراین واکنش این جفت‌ارز صرفاً به جنگ وابسته نیست و اختلاف سیاست پولی فدرال رزرو و بانک مرکزی ژاپن اهمیت بسیار زیادی دارد.

اگر توافق ایران و آمریکا شکل بگیرد، کاهش ریسک جهانی می‌تواند تقاضای ین امن را کاهش دهد؛ در حالی که اگر هم‌زمان انتظارات نرخ بهره آمریکا بالا بماند، دلار می‌تواند همچنان دست بالا را داشته باشد.

AUD/USD؛ برنده احتمالی کاهش ریسک جهانی

دلار استرالیا معمولاً در شرایطی که سرمایه‌گذاران از حالت دفاعی خارج می‌شوند، عملکرد بهتری دارد.

کاهش تنش ایران و آمریکا می‌تواند ریسک‌پذیری بازارهای جهانی را افزایش دهد و سرمایه را به سمت ارزهای کالامحور هدایت کند. علاوه بر این، کاهش قیمت انرژی و بهبود چشم‌انداز تجارت جهانی می‌تواند به اقتصادهای آسیایی کمک کند؛ موضوعی که برای استرالیا اهمیت زیادی دارد.

با این حال، وضعیت چین همچنان متغیر تعیین‌کننده AUD/USD باقی می‌ماند و هرگونه ضعف در اقتصاد چین می‌تواند اثر مثبت کاهش تنش‌های خاورمیانه را محدود کند.

USD/CAD؛ جایی که نفت و دلار با یکدیگر رقابت می‌کنند

USD/CAD در شرایط فعلی مستقیماً بین دو نیروی متضاد قرار گرفته است.

اگر مذاکرات ایران و آمریکا پیشرفت کند و قیمت نفت کاهش یابد، این اتفاق می‌تواند از دلار کانادا به‌عنوان ارز یک صادرکننده مهم انرژی حمایت کمتری ایجاد کند و در نتیجه به نفع USD/CAD باشد.

اما اگر مذاکرات شکست بخورد و نفت به دلیل نگرانی از عرضه رشد کند، دلار کانادا می‌تواند تقویت شود و فشار نزولی بر USD/CAD افزایش پیدا کند.

در کنار نفت، قدرت دلار آمریکا نیز اهمیت دارد؛ بنابراین این جفت‌ارز یکی از بهترین ابزارها برای مشاهده هم‌زمان اثر ریسک ژئوپلیتیک و بازار انرژی است.

اثر شروط ایران بر بازارهای مالی

نکته مهم در شرایط فعلی این است که بازار دیگر صرفاً به «وجود مذاکره» واکنش نشان نمی‌دهد؛ بلکه قابلیت اجرایی شدن توافق اهمیت پیدا کرده است.

شروط مرتبط با تنگه هرمز اهمیت ویژه‌ای دارند، زیرا این مسیر برای تجارت جهانی انرژی حیاتی است. گزارش‌های امروز نشان می‌دهد اختلاف بر سر نحوه و شرایط بازگشایی این مسیر همچنان جدی است و همین مسئله باعث افزایش نگرانی بازار نفت شده است.

از دید اقتصادی، اگر دو طرف نتوانند بر سر این مسائل به سازش برسند، بازار همچنان یک ریسک ساختاری را در قیمت انرژی لحاظ خواهد کرد. در مقابل، توافقی که بتواند امنیت کشتیرانی و جریان انرژی را به شکل قابل اتکا تضمین کند، می‌تواند اثر بسیار بزرگ‌تری از یک توافق سیاسی موقت بر بازارها داشته باشد.

به همین دلیل، بازار به متن توافق بیشتر از عنوان توافق اهمیت می‌دهد.

سناریوی اول؛ توافق واقعی و کاهش پایدار تنش

در صورت دستیابی به توافقی قابل اجرا، نخستین واکنش بازار احتمالاً کاهش ریسک ژئوپلیتیکی خواهد بود.

در این سناریو، نفت تحت فشار قرار می‌گیرد، تقاضای پناهگاه امن برای دلار و طلا کاهش می‌یابد و سرمایه‌گذاران به سمت دارایی‌های ریسکی‌تر حرکت می‌کنند.

یورو، پوند و دلار استرالیا می‌توانند از کاهش ریسک جهانی و افت احتمالی دلار سود ببرند. در بازار کالاها نیز کاهش هزینه انرژی می‌تواند انتظارات تورمی را تعدیل کند.

سناریوی دوم؛ ادامه مذاکرات بدون توافق نهایی

این سناریو در شرایط فعلی اهمیت زیادی دارد.

اگر مذاکرات ادامه داشته باشد اما اختلافات اصلی حل نشود، بازار احتمالاً در وضعیت «انتظار» باقی می‌ماند. نفت پرنوسان خواهد بود، طلا از حمایت ریسک ژئوپلیتیکی برخوردار می‌ماند و دلار همچنان تقاضای امن خود را حفظ می‌کند.

این سناریو برای بازار فارکس احتمالاً به معنای نوسان بالا و حرکت‌های رفت‌وبرگشتی خواهد بود، زیرا هر خبر سیاسی می‌تواند انتظارات معامله‌گران را تغییر دهد.

سناریوی سوم؛ شکست مذاکرات و تشدید دوباره تنش

اگر مذاکرات به شکست برسد یا درگیری‌ها مجدداً تشدید شود، بازار احتمالاً سریع‌ترین واکنش را در نفت نشان خواهد داد.

افزایش ریسک عرضه انرژی می‌تواند تورم جهانی را تحت فشار قرار دهد و در نتیجه انتظارات مربوط به نرخ بهره بانک‌های مرکزی را تغییر دهد. در چنین شرایطی دلار از تقاضای امن برخوردار می‌شود و ارزهای پرریسک‌تر مانند دلار استرالیا با فشار بیشتری مواجه خواهند شد.

طلا نیز در صورت تشدید واقعی ریسک نظامی می‌تواند دوباره تقاضای امن قابل‌توجهی جذب کند؛ هرچند شدت رشد آن همچنان به رفتار دلار و بازده اوراق آمریکا بستگی خواهد داشت.

نتیجه‌گیری

شرایط فعلی بازارهای جهانی نشان می‌دهد که احتمال توافق ایران و آمریکا هنوز یک محرک مهم برای بازارهای مالی است، اما بازار دیگر صرفاً با شنیدن خبر مذاکره وارد فاز خوش‌بینی نمی‌شود.

شروط مطرح‌شده از سوی ایران، اختلاف بر سر نحوه بازگشایی تنگه هرمز و مواضع سخت آمریکا باعث شده مسیر رسیدن به یک توافق جامع همچنان دشوار باشد. همین موضوع در معاملات اخیر خود را در افزایش قیمت نفت و تقویت نسبی دلار نشان داده است.

از نگاه بنیادی، توافق پایدار می‌تواند نفت و پرمیوم ریسک ژئوپلیتیکی را کاهش دهد، تقاضای امن برای دلار و طلا را تعدیل کند و زمینه را برای تقویت ارزهای ریسکی‌تر فراهم سازد. در مقابل، شکست مذاکرات می‌تواند دقیقاً اثر معکوس داشته باشد و بازار انرژی، دلار و دارایی‌های امن را دوباره در مرکز توجه قرار دهد.

بنابراین در شرایط فعلی، مهم‌ترین متغیر برای معامله‌گران نه صرفاً «توافق یا عدم توافق»، بلکه کیفیت توافق، نحوه اجرای آن و مشخص شدن وضعیت تنگه هرمز و جریان انرژی است. تا زمانی که این موارد روشن نشود، بازار فارکس احتمالاً در محیطی با نوسان بالا باقی خواهد ماند و هر تحول سیاسی می‌تواند به سرعت مسیر سرمایه را بین دلار، طلا، نفت و ارزهای اصلی جابه‌جا کند.

این جمع‌بندی، نظر و ارزیابی تحلیلی تحلیلگران گروه مالی و تحلیلی Eagle Economic از شرایط فعلی بازارهای جهانی است.