ژئوپلیتیک ایران و آمریکا، نفت و تغییر مسیر دلار

بازار فارکس در پایان سپتامبر وارد مرحله‌ای شده که در آن عوامل اقتصادی و ژئوپلیتیک کاملاً به یکدیگر گره خورده‌اند. طی هفته گذشته، درگیری ایران و آمریکا همچنان ادامه داشت، اما در کنار فشار نظامی، تلاش‌هایی برای ایجاد مسیر دیپلماتیک نیز مطرح شد. همین موضوع باعث شده بازار در یک وضعیت دوگانه قرار بگیرد؛ از یک طرف خطر گسترش بحران و اختلال انرژی هنوز پابرجاست و از طرف دیگر، هر نشانه‌ای از کاهش تنش می‌تواند بخش قابل‌توجهی از ریسک موجود در قیمت نفت و دارایی‌های امن را تخلیه کند.

در همین شرایط، نفت دوباره بالای محدوده ۱۰۰ دلار قرار گرفته و دلار آمریکا در برابر بسیاری از ارزهای اصلی ماه سپتامبر را قدرتمند به پایان می‌رساند. یورو به پایین‌ترین سطح خود از ماه مه ۲۰۲۵ رسیده و دلار در سپتامبر حدود ۲.۵ درصد در برابر یورو رشد کرده است.

بنابراین برای درک وضعیت فعلی فارکس، باید ابتدا رابطه میان ایران، آمریکا، هرمز و نفت را بررسی کرد و سپس اثر آن را بر سیاست پولی و جفت‌ارزهای اصلی سنجید.

ژئوپلیتیک؛ بازار هنوز از بحران خارج نشده است

در هفته گذشته تلاش‌هایی برای باز کردن مسیر مذاکره میان ایران و آمریکا مطرح شد، اما هنوز فاصله میان مواضع دو طرف قابل‌توجه است. مسئله اصلی بازار نیز همین است؛ صحبت از مذاکره به‌تنهایی برای کاهش ریسک کافی نیست و معامله‌گران به دنبال نشانه‌ای هستند که واقعاً بتواند وضعیت انرژی و کشتیرانی منطقه را تغییر دهد.

از طرف دیگر، آمریکا همچنان فشار اقتصادی و تحریمی علیه ایران را حفظ کرده و در آخرین تحولات، مواضع واشنگتن درباره کاهش تحریم‌های ایران نرم‌تر نشده است. همین موضوع باعث شد نفت امروز مجدداً رشد کند.

در نتیجه، بازار فعلاً نمی‌تواند بازگشت کامل آرامش را قیمت‌گذاری کند.

تا زمانی که وضعیت تنگه هرمز، صادرات نفت و امنیت مسیرهای کشتیرانی مشخص نشود، پریمیوم ژئوپلیتیکی در بازار انرژی باقی خواهد ماند.

نفت؛ همچنان مهم‌ترین متغیر بازار

نفت در هفته اخیر یکی از اصلی‌ترین محرک‌های بازارهای مالی بوده است.

در مقاطعی از هفته، بهبود جریان صادرات نفت از منطقه باعث کاهش قیمت شد؛ اما نبود پیشرفت جدی در مذاکرات ایران و آمریکا و تداوم نگرانی درباره هرمز دوباره قیمت را بالا برد. امروز برنت در محدوده بالای ۱۰۰ دلار قرار گرفته و رشد ماهانه آن در آستانه بزرگ‌ترین افزایش ماهانه از تابستان قرار دارد.

این موضوع برای فارکس اهمیت بسیار زیادی دارد.

نفت گران فقط به معنای افزایش هزینه سوخت نیست. افزایش قیمت انرژی می‌تواند به هزینه حمل‌ونقل، تولید، مواد اولیه و در نهایت تورم مصرف‌کننده منتقل شود.

به همین دلیل، نفت اکنون مستقیماً روی انتظارات نرخ بهره اثر می‌گذارد.

اگر نفت در سطوح بالا تثبیت شود، بازار احتمال می‌دهد بانک‌های مرکزی برای مدت طولانی‌تری سیاست پولی سختگیرانه داشته باشند. این مسئله برای ارز کشورهایی که نرخ بهره بالاتری دارند، اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

دلار آمریکا؛ ترکیب کم‌سابقه امنیت و نرخ بهره

قدرت دلار در هفته‌های اخیر تنها ناشی از جنگ نیست.

دلار هم‌زمان از دو کانال حمایت گرفته است:

اول؛ افزایش تقاضا برای دارایی امن در شرایط ژئوپلیتیکی

دوم؛ افزایش بازده اوراق و نگرانی درباره ماندگاری تورم

در پایان سپتامبر، بازده اوراق بلندمدت آمریکا در سطوح بسیار بالایی قرار گرفته و بازده اوراق ۳۰ ساله به محدوده‌ای رسیده که آخرین بار در سال‌های ابتدایی دهه ۲۰۰۰ دیده شده بود. افزایش قیمت انرژی یکی از عوامل تشدید نگرانی‌های تورمی و فشار بر بازار اوراق بوده است.

در نتیجه، دلار فعلاً از یک مزیت بنیادی برخوردار است: سرمایه‌گذار در شرایط پرریسک هم به دنبال امنیت دلار است و هم بازده بالاتر دارایی‌های دلاری را در نظر می‌گیرد.

فدرال رزرو؛ مسئله اصلی بعدی برای فارکس

اما شرایط فدرال رزرو کاملاً یک‌طرفه نیست.

در روزهای اخیر، برخی مقامات فدرال رزرو موضع محتاطانه‌تری نسبت به ادامه افزایش نرخ بهره نشان داده‌اند. این موضوع باعث کاهش بخشی از انتظارات برای افزایش نرخ بهره در ماه اکتبر شده و بازده اوراق نیز از سقف‌های اخیر عقب‌نشینی کرده است.

این مسئله می‌تواند در کوتاه‌مدت مانع از رشد یک‌طرفه دلار شود.

در واقع بازار اکنون بین دو نیروی متضاد قرار گرفته است:

نفت گران و تورم بالاتر → حمایت از نرخ بهره و دلار

در مقابل:

کاهش فشار تورمی یا موضع نرم‌تر فدرال رزرو → کاهش حمایت از دلار

بنابراین داده‌های تورمی و اشتغال آمریکا در روزهای آینده اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کنند.

EUR/USD؛ اروپا بیشترین آسیب را از انرژی می‌گیرد

یورو در هفته اخیر تحت فشار قابل‌توجهی قرار گرفته و سپتامبر را با یکی از ضعیف‌ترین عملکردهای ماهانه خود در برابر دلار طی بیش از یک سال اخیر به پایان می‌رساند.

دلیل این فشار فقط قدرت آمریکا نیست.

اروپا هم‌زمان با چند مشکل مواجه است: هزینه بالای انرژی، نگرانی‌های رشد اقتصادی، مشکلات مالی برخی دولت‌ها و فضای سیاسی نامطمئن.

اگر بحران خاورمیانه ادامه پیدا کند و نفت در محدوده بالا باقی بماند، فشار تورمی و رشد ضعیف اقتصادی می‌تواند برای اروپا ترکیب نامطلوبی ایجاد کند.

بنابراین در شرایط فعلی، ریسک انرژی یکی از مهم‌ترین نقاط ضعف بنیادی یورو در برابر دلار است.

البته اگر مذاکرات ایران و آمریکا به نتیجه عملی برسد و قیمت انرژی کاهش پیدا کند، بخشی از فشار روی یورو می‌تواند برطرف شود.

GBP/USD؛ پوند میان تورم و رکود

پوند نیز از شرایط فعلی در امان نیست.

افزایش قیمت انرژی برای اقتصاد بریتانیا می‌تواند تورم را دوباره تقویت کند، اما از طرف دیگر هزینه بالای انرژی قدرت خرید خانوارها و رشد اقتصادی را کاهش می‌دهد.

این وضعیت بانک مرکزی انگلستان را در شرایط دشواری قرار می‌دهد.

اگر نرخ بهره بالا باقی بماند، از پوند حمایت می‌کند اما فشار بیشتری بر رشد اقتصادی وارد خواهد شد. اگر سیاست پولی سریع‌تر نرم شود، رشد اقتصادی ممکن است حمایت شود اما اختلاف نرخ بهره با آمریکا می‌تواند به ضرر پوند تمام شود.

در نتیجه، GBP/USD همچنان به شدت تحت تأثیر دلار، نفت و انتظارات نرخ بهره قرار دارد.

USD/JPY؛ وضعیت متفاوت ین

ین ژاپن رفتار متفاوتی نسبت به بسیاری از ارزها دارد.

از یک طرف، نرخ‌های بالای آمریکا همچنان از دلار حمایت می‌کنند. از طرف دیگر، افزایش انتظارات برای سیاست پولی سختگیرانه‌تر بانک مرکزی ژاپن و احتمال مداخله مقامات ژاپنی در بازار ارز، قدرت رشد USD/JPY را محدود می‌کند.

دلار طی ماه سپتامبر در برابر ین حدود ۲ درصد کاهش داشته، در حالی که ین از تغییرات سیاست پولی ژاپن و مداخلات ارزی حمایت گرفته است.

بنابراین در این جفت‌ارز، مسئله فقط ریسک جهانی نیست؛ بانک مرکزی ژاپن و اختلاف نرخ بهره آمریکا و ژاپن همچنان تعیین‌کننده هستند.

AUD/USD؛ فشار از سمت دلار و رشد جهانی

دلار استرالیا در هفته اخیر تحت فشار قرار گرفته و به زیر محدوده ۷۰ سنت رسیده است.

ضعف اخیر AUD/USD فقط ناشی از جنگ نیست. کاهش انتظارات تورمی در استرالیا و در مقابل قدرت دلار آمریکا نیز در این حرکت نقش داشته‌اند.

از طرف دیگر، AUD همچنان به وضعیت اقتصاد چین و شرایط تجارت جهانی حساس است.

اگر بحران انرژی باعث کاهش رشد جهانی شود، ارزهای کالایی مانند دلار استرالیا می‌توانند تحت فشار بیشتری قرار بگیرند.

اما کاهش تنش ایران و آمریکا و افت نفت می‌تواند این فشار را تا حدی معکوس کند.

USD/CAD؛ جنگ نفت و دلار

USD/CAD در شرایط فعلی یکی از جالب‌ترین جفت‌ارزها برای بررسی اثر بحران انرژی است.

از یک طرف، نفت بالای ۱۰۰ دلار معمولاً به نفع دلار کانادا است، زیرا کانادا صادرکننده مهم انرژی محسوب می‌شود.

از طرف دیگر، در شرایط ریسک‌گریزی شدید، تقاضا برای دلار آمریکا افزایش پیدا می‌کند.

بنابراین مسیر USD/CAD به این بستگی دارد که در ادامه، اثر افزایش نفت قوی‌تر باشد یا اثر تقاضای امن برای دلار آمریکا.

اگر نفت بالا بماند و ریسک جنگ کاهش پیدا کند، شرایط می‌تواند بیشتر به نفع CAD باشد.

اما اگر درگیری تشدید شود، دلار آمریکا می‌تواند بخشی از حمایت ناشی از نفت را خنثی کند.

طلا؛ نکته‌ای که بازار را غافلگیر کرده است

رفتار طلا در هفته اخیر یکی از مهم‌ترین نکات بازار بوده است.

در نگاه اول انتظار می‌رود جنگ و افزایش ریسک ژئوپلیتیکی باعث رشد طلا شود، اما اتفاقی که افتاد پیچیده‌تر بود.

افزایش نفت، نگرانی تورمی را بالا برد و در نتیجه بازار احتمال نرخ بهره بالاتر آمریکا را جدی‌تر کرد. همین مسئله باعث فشار شدید بر طلا شد و فلز زرد در ۲۸ سپتامبر حدود ۴ درصد سقوط کرد و به پایین‌ترین سطح بیش از هفت هفته اخیر رسید.

بنابراین رابطه فعلی را باید این‌گونه دید:

جنگ بیشتر → تقاضای امن برای طلا

اما:

نفت بالاتر → تورم بیشتر → نرخ بهره بالاتر → فشار روی طلا

به همین دلیل، ادامه جنگ لزوماً به معنای صعود مستقیم طلا نیست.

اگر تنش نظامی بالا بماند ولی نفت نیز در سطوح بالا تثبیت شود، طلا می‌تواند همچنان نوسانی باقی بماند.

اما اگر بحران باعث کاهش شدید رشد اقتصادی شود و انتظارات نرخ بهره دوباره کاهش پیدا کند، شرایط بنیادی طلا می‌تواند تغییر کند.

سناریوی بنیادی اول؛ کاهش تنش

اگر مذاکرات ایران و آمریکا به پیشرفت واقعی برسد و وضعیت هرمز به سمت عادی‌شدن حرکت کند، اولین واکنش بازار احتمالاً کاهش ریسک انرژی خواهد بود.

در این شرایط:

نفت می‌تواند بخشی از رشد اخیر خود را پس بدهد.

دلار ممکن است بخشی از تقاضای امن خود را از دست بدهد.

یورو و ارزهای ریسکی می‌توانند فضای بیشتری برای بازیابی پیدا کنند.

فشار تورمی ناشی از انرژی نیز کاهش خواهد یافت.

این سناریو می‌تواند مهم‌ترین عامل تغییر روند فعلی دلار باشد.

سناریوی بنیادی دوم؛ تشدید دوباره درگیری

اگر مذاکرات شکست بخورد و درگیری نظامی تشدید شود، بازار دوباره روی هرمز و عرضه انرژی متمرکز خواهد شد.

در این شرایط نفت می‌تواند مجدداً بالاتر برود و نگرانی تورمی افزایش پیدا کند.

در چنین فضایی، دلار از دو طرف حمایت می‌شود:

ریسک‌گریزی + نرخ بهره بالاتر

اما نکته مهم این است که طلا ممکن است مانند یک پناهگاه امن ساده رفتار نکند، زیرا افزایش شدید نفت می‌تواند انتظارات نرخ بهره را نیز بالا ببرد.

سناریوی سوم؛ ادامه وضعیت فرسایشی

سناریوی سوم شاید برای بازار فارکس مهم‌تر باشد: نه جنگ به شکل محسوسی پایان پیدا کند و نه مذاکرات به توافق برسد.

در این وضعیت، بازار در یک چرخه نوسانی باقی می‌ماند.

هر خبر درباره مذاکرات می‌تواند نفت را پایین بیاورد و دلار را تحت فشار قرار دهد و هر خبر نظامی می‌تواند مسیر کاملاً مخالف ایجاد کند.

این وضعیت معمولاً برای بازار فارکس به معنای افزایش نوسانات و کاهش اعتبار تحلیل‌های صرفاً کوتاه‌مدت بر اساس یک خبر واحد است.

نتیجه‌گیری

در پایان سپتامبر ۲۰۲۶، ساختار بنیادی بازار فارکس بیش از هر زمان دیگری به رابطه میان ژئوپلیتیک، نفت و نرخ بهره آمریکا وابسته شده است.

تنش ایران و آمریکا هنوز به پایان نرسیده و وضعیت تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین ریسک‌های بازار انرژی است. در مقابل، هرگونه پیشرفت واقعی در مذاکرات می‌تواند به‌سرعت بخشی از ریسک موجود در نفت را کاهش دهد.

دلار در شرایط فعلی از ترکیب تقاضای امن، قدرت نسبی اقتصاد آمریکا و نرخ‌های بهره بالا برخوردار است؛ به همین دلیل یورو و بسیاری از ارزهای اصلی در برابر آن تحت فشار قرار گرفته‌اند. یورو به‌خصوص از بحران انرژی اروپا آسیب‌پذیر است، پوند میان تورم و رشد اقتصادی گرفتار شده، ین تحت تأثیر سیاست پولی ژاپن قرار دارد و ارزهای کالایی مانند AUD و CAD مستقیماً از مسیر نفت و رشد جهانی تأثیر می‌پذیرند.

از طرف دیگر، رفتار طلا نشان داده که در شرایط فعلی نمی‌توان صرفاً با تکیه بر ریسک جنگ درباره مسیر آن تصمیم گرفت؛ نفت، تورم و نرخ بهره آمریکا در کنار ریسک ژئوپلیتیکی باید هم‌زمان دیده شوند.

در مجموع، بازار هنوز در وضعیت ریسک ژئوپلیتیکی بالا، نفت گران و سیاست پولی نامطمئن قرار دارد. مهم‌ترین متغیری که می‌تواند این معادله را تغییر دهد، نه یک داده اقتصادی معمولی، بلکه نتیجه واقعی تحولات میان ایران و آمریکا و اثر آن بر جریان انرژی منطقه است.

این جمع‌بندی، دیدگاه و ارزیابی تحلیلی گروه مالی و تحلیلی Eagle Economic از شرایط فعلی بازارهای جهانی است.