از شوک انرژی تا تغییر مسیر سیاست پولی

هفته گذشته تا امروز، بازارهای جهانی بیش از هر چیز تحت تأثیر دو موضوع قرار داشتند: تشدید تنش‌های خاورمیانه و تغییر جدی در مسیر سیاست پولی بانک‌های مرکزی.

درگیری‌های منطقه‌ای باعث شد نگرانی درباره تداوم اختلال در مسیرهای انرژی افزایش پیدا کند. حملات در اطراف تنگه هرمز، درگیری حوثی‌ها با عربستان و آسیب به زیرساخت‌های انتقال نفت، ریسک عرضه را بالا برده است. با این حال، در پایان هفته خبر تلاش عربستان برای بازگرداندن بخشی از ظرفیت خط لوله و افزایش ارسال نفت از مسیر عمان باعث شد بخشی از نگرانی بازار کاهش پیدا کند. نفت در نتیجه این اتفاق از اوج‌های هفته فاصله گرفت، اما همچنان بالای ۱۰۰ دلار باقی مانده است.

هم‌زمان، تورم ناشی از انرژی باعث شد بانک‌های مرکزی برخلاف فضای معمول بازارهای بحران‌زده، به سمت سیاست پولی سخت‌گیرانه‌تر حرکت کنند. فدرال رزرو آمریکا در این هفته نرخ بهره را ۲۵ واحد پایه افزایش داد و محدوده نرخ بهره را به ۳.۷۵ تا ۴ درصد رساند؛ ضمن اینکه پیام سیاست‌گذاران نشان داد احتمال افزایش بیشتر نرخ بهره همچنان روی میز است.

در نتیجه، بازار جهانی اکنون با ترکیبی مواجه است که اهمیت زیادی دارد:

جنگ و انرژی گران + تورم بالا + نرخ بهره بالاتر + بازدهی اوراق بالا

همین ترکیب، مسیر تمام بازارهای اصلی را تحت تأثیر قرار داده است.

نفت و انرژی؛ هنوز مهم‌ترین متغیر بازار

نفت مهم‌ترین برنده مستقیم بحران هفته گذشته بود، اما در دو روز پایانی هفته رفتار بازار تغییر کرد.

برنت که در جریان هفته به محدوده‌های بالاتر از ۱۰۹ دلار رسید، امروز حوالی ۱۰۴ دلار معامله می‌شود و WTI نیز نزدیک ۱۰۱ دلار قرار دارد. نفت برنت برای نخستین بار در سه هفته اخیر در مسیر ثبت عملکرد هفتگی منفی قرار گرفته، اما همچنان در سطوحی قرار دارد که برای اقتصاد جهانی بسیار بالا محسوب می‌شود.

نکته مهم این است که کاهش اخیر نفت به معنی پایان ریسک انرژی نیست. بازار صرفاً بخشی از نگرانی خود درباره اختلال عرضه عربستان را کاهش داده است. در حالی که همچنان عبور نفتکش‌ها از منطقه با ریسک مواجه است و حتی در روزهای اخیر حادثه‌ای برای یک نفتکش در تنگه هرمز گزارش شده است.

بنابراین تا زمانی که جریان واقعی نفت از خلیج فارس به حالت عادی برنگردد، یک پریمیوم ژئوپلیتیکی در قیمت نفت باقی خواهد ماند.

از دید بنیادی، مهم‌ترین موضوع هفته آینده دیگر فقط قیمت نفت نیست؛ بلکه باید دید آیا کاهش ریسک عرضه ادامه پیدا می‌کند یا دوباره حملات به زیرساخت‌های انرژی و مسیرهای کشتیرانی، قیمت را به سمت سطوح بالاتر برمی‌گرداند.

طلا؛ جنگ از یک طرف، نرخ بهره از طرف دیگر

طلا در هفته گذشته برخلاف تصور ساده «جنگ برابر با رشد طلا»، مسیر کاملاً یک‌طرفه‌ای نداشت.

ریسک ژئوپلیتیکی همچنان تقاضا برای دارایی امن را بالا نگه داشته، اما افزایش تورم انرژی و در ادامه سیاست سخت‌گیرانه‌تر فدرال رزرو، فشار مهمی بر طلا ایجاد کرده است.

تصمیم فدرال رزرو برای افزایش نرخ بهره باعث شد طلا در مقاطعی تا حوالی ۴۳۰۰ دلار عقب‌نشینی کند. با این حال، کاهش بازدهی اوراق در پایان هفته و همچنان بالا بودن ریسک خاورمیانه باعث شد فشار فروش طلا محدود شود.

در واقع طلا اکنون بین دو نیروی بنیادی قرار دارد:

ریسک جنگ و بی‌اعتمادی اقتصادی → حمایت از طلا

نرخ بهره و بازدهی بالاتر اوراق → فشار بر طلا

به همین دلیل احتمالاً تا زمانی که مسیر جنگ و نرخ بهره مشخص‌تر نشود، نوسان طلا بالا باقی می‌ماند.

دلار؛ بازگشت قدرت پول آمریکا

یکی از مهم‌ترین تغییرات هفته، تغییر رفتار دلار بود.

بعد از تصمیم فدرال رزرو، دلار در برابر ارزهای اصلی تقویت شد و شاخص دلار تا محدوده ۱۰۰ رشد کرد. دلیل اصلی این حرکت، افزایش نرخ بهره آمریکا و پیام نسبتاً سخت‌گیرانه فدرال رزرو بود. البته با کاهش بازدهی اوراق و افت نفت، بخشی از رشد دلار در روز پنجشنبه پس گرفته شد.

از دید بنیادی، دلار اکنون از سه عامل حمایت می‌شود:

نرخ بهره بالاتر آمریکا، ریسک ژئوپلیتیکی و تقاضا برای نقدینگی امن.

اما در مقابل، افزایش هزینه‌های انرژی و فشارهای اقتصادی ناشی از جنگ می‌تواند در ادامه برای اقتصاد آمریکا نیز هزینه ایجاد کند.

بنابراین قدرت فعلی دلار بیشتر به سیاست پولی و بازدهی اوراق وابسته شده است و هرگونه کاهش در انتظارات افزایش نرخ بهره می‌تواند بخشی از این قدرت را پس بگیرد.

یورو؛ فشار انرژی و سیاست پولی سخت‌تر

اروپا نیز هفته مهمی را پشت سر گذاشت.

بانک مرکزی اروپا در ۱۰ سپتامبر نرخ‌های بهره خود را ۲۵ واحد پایه افزایش داد و صراحتاً اعلام کرد که جنگ خاورمیانه همچنان فشار تورمی ایجاد می‌کند. در برآورد جدید این بانک، تورم منطقه یورو برای سال جاری حدود ۳ درصد پیش‌بینی شده است.

مشکل اروپا اینجاست که افزایش قیمت انرژی هم‌زمان دو اثر متضاد ایجاد می‌کند:

از یک طرف تورم را بالا می‌برد و بانک مرکزی را به سمت نرخ بهره بالاتر سوق می‌دهد؛ از طرف دیگر هزینه تولید و مصرف را افزایش داده و به رشد اقتصادی فشار وارد می‌کند.

به همین دلیل مسیر یورو در برابر دلار همچنان به شدت به قیمت انرژی و تفاوت سیاست پولی اروپا و آمریکا وابسته است.

ین؛ بانک مرکزی ژاپن هم وارد مرحله سخت‌تری شد

بانک مرکزی ژاپن نیز در پایان هفته نرخ بهره را به بالاترین سطح چند دهه اخیر رساند و پیام داد که در صورت ادامه شرایط اقتصادی مناسب، امکان ادامه سیاست انقباضی وجود دارد.

این اتفاق برای بازار فارکس اهمیت زیادی دارد.

از یک طرف افزایش نرخ بهره ژاپن می‌تواند از ین حمایت کند؛ اما از طرف دیگر ژاپن واردکننده بزرگ انرژی است و نفت بالای ۱۰۰ دلار هزینه واردات این کشور را بالا می‌برد.

بنابراین در جفت‌ارزهای مرتبط با ین، بازار باید هم‌زمان سیاست پولی ژاپن و شوک انرژی را دنبال کند.

نزدک و سهام آمریکا؛ واکنش به نفت و فدرال رزرو

بازار سهام آمریکا هفته‌ای پرنوسان داشت.

افزایش نرخ بهره فدرال رزرو ابتدا فشار فروش ایجاد کرد، اما روز پنجشنبه با کاهش نفت و افت بازدهی اوراق، بازار سهام توانست بخش زیادی از افت خود را جبران کند. نزدک در معاملات پنجشنبه حدود ۱.۷ درصد رشد کرد و به محدوده ۲۶۴۰۰ رسید.

این رفتار یک نکته مهم را نشان می‌دهد:

بازار سهام فعلاً بیش از آنکه صرفاً به خود جنگ واکنش نشان دهد، به اثر جنگ روی نفت و نرخ بهره واکنش نشان می‌دهد.

اگر نفت پایین‌تر بیاید، فشار تورمی کاهش پیدا می‌کند و بازدهی اوراق نیز عقب‌نشینی می‌کند، سهام فناوری دوباره فضای بیشتری برای رشد خواهد داشت.

اما اگر نفت دوباره به سمت سقف‌های هفته گذشته برگردد، بازار می‌تواند با فشار دوگانه مواجه شود:

هزینه انرژی بالاتر + نرخ بهره بالاتر

و این ترکیب برای شرکت‌های رشد محور و ارزش‌گذاری‌های بالای بازار سهام مناسب نیست.

با این حال، بخش فناوری و هوش مصنوعی همچنان از نظر سرمایه‌گذاری و سودآوری یک پشتوانه بنیادی مهم برای بازار سهام آمریکا محسوب می‌شود و نمی‌توان اثر آن را نادیده گرفت.

بازار ارزهای دیجیتال؛ نقدینگی دوباره تعیین‌کننده شده است

کریپتو نیز هفته‌ای کاملاً متفاوت از یک بازار صرفاً ریسک‌گریز داشت.

بیت‌کوین در محدوده ۷۶ هزار دلار قرار گرفته و اتریوم نیز در محدوده ۲۴۰۰ دلار نوسان دارد. نکته مهم این است که با وجود افزایش نرخ بهره فدرال رزرو، بازار کریپتو در روز بعد از تصمیم فدرال رزرو توانست بخشی از فشار فروش را جبران کند.

این رفتار نشان می‌دهد که بازار کریپتو در شرایط فعلی بیش از هر چیز به نقدینگی، بازدهی اوراق، دلار و اشتهای ریسک حساس است.

بیت‌کوین همچنان نسبت به آلت‌کوین‌ها مقاومت بیشتری دارد، در حالی که اتریوم و بخش بزرگی از آلت‌کوین‌ها برای ادامه حرکت صعودی به شرایط مساعدتر نقدینگی نیاز دارند.

در نتیجه، افزایش نرخ بهره فعلاً یک مانع بنیادی برای بازار کریپتو است؛ اما اگر بازدهی اوراق در هفته‌های آینده کاهش پیدا کند و فشار دلار کمتر شود، می‌تواند دوباره زمینه را برای ورود نقدینگی به دارایی‌های پرریسک فراهم کند.

اقتصاد جهانی؛ خطر اصلی در حال تغییر است

مهم‌ترین نگرانی بازار دیگر صرفاً رکود یا جنگ به‌تنهایی نیست؛ بلکه ترکیب تورم انرژی و کاهش رشد اقتصادی است.

افزایش قیمت نفت هزینه تولید، حمل‌ونقل و مصرف را بالا می‌برد. در همین زمان، بانک‌های مرکزی برای کنترل تورم مجبور می‌شوند نرخ بهره را بالا نگه دارند یا حتی افزایش دهند.

این همان ترکیبی است که می‌تواند اقتصاد جهانی را به سمت رکود تورمی سوق دهد.

گزارش‌های بازار نیز در هفته جاری دقیقاً روی همین ارتباط میان نفت، نرخ بهره و بازدهی اوراق تأکید داشته‌اند.

اگر جنگ طولانی شود، این ریسک بیشتر خواهد شد. اما اگر جریان انرژی عادی شود و نفت کاهش پیدا کند، بخش مهمی از فشار تورمی نیز می‌تواند تخلیه شود.

جمع‌بندی شرایط فعلی بازار

در پایان این هفته، تصویر بنیادی بازارهای جهانی را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد:

نفت: همچنان در مرکز بحران قرار دارد و بالای ۱۰۰ دلار باقی مانده، اما کاهش نگرانی درباره بخشی از عرضه عربستان مقداری از پریمیوم جنگ را کاهش داده است.

طلا: از ریسک ژئوپلیتیکی حمایت می‌شود، اما نرخ بهره و بازدهی بالای اوراق مانع رشد یک‌طرفه آن شده‌اند.

دلار: به دلیل نرخ بهره بالاتر آمریکا و تقاضای امن همچنان حمایت بنیادی دارد، هرچند با کاهش بازدهی اوراق بخشی از قدرت خود را پس داده است.

یورو: تحت فشار ترکیب انرژی گران و نگرانی درباره رشد اقتصادی اروپا قرار دارد، در حالی که ECB نیز وارد مسیر سخت‌گیرانه‌تر شده است.

ین: از افزایش نرخ بهره ژاپن حمایت می‌شود، اما نفت گران برای اقتصاد ژاپن یک عامل منفی است.

نزدک و سهام آمریکا: هنوز پشتوانه فناوری و هوش مصنوعی را دارند، اما مسیر آنها به‌شدت به نفت و بازدهی اوراق وابسته شده است.

بیت‌کوین و کریپتو: در برابر شوک اخیر مقاومت نشان داده‌اند، اما برای حرکت پایدار به نقدینگی مناسب‌تر و کاهش فشار نرخ بهره نیاز دارند.

نتیجه‌گیری

از دید گروه مالی و تحلیلی ایگل، مهم‌ترین تغییر نسبت به هفته گذشته این است که بازار از مرحله «ترس از جنگ» وارد مرحله قیمت‌گذاری پیامدهای اقتصادی جنگ شده است.

در ابتدا تمرکز بازار روی تنگه هرمز و اختلال نفت بود؛ اما اکنون اثر آن به تورم، نرخ بهره، بازدهی اوراق، دلار و ارزش‌گذاری سهام منتقل شده است.

به همین دلیل در هفته پیش‌رو، فقط اخبار مربوط به درگیری‌ها اهمیت ندارند. بازار باید به سه متغیر اصلی توجه کند:

اول، آیا جریان نفت از خاورمیانه واقعاً عادی می‌شود یا خیر؟

دوم، آیا بازدهی اوراق آمریکا می‌تواند از سطوح فعلی پایین‌تر بیاید؟

سوم، آیا بانک‌های مرکزی در برابر شوک انرژی همچنان سیاست انقباضی را ادامه می‌دهند؟

پاسخ این سه سؤال مسیر بخش بزرگی از بازارهای جهانی را مشخص خواهد کرد.

در حال حاضر بازار در یک نقطه حساس قرار دارد؛ کاهش ریسک انرژی می‌تواند به نفع سهام، کریپتو و ارزهای پرریسک تمام شود، اما تشدید دوباره جنگ و نفت می‌تواند جریان سرمایه را به سمت دلار، نقدینگی و دارایی‌های امن سوق دهد.

بنابراین در شرایط فعلی، مهم‌ترین متغیر برای تحلیل بازارها نه یک دارایی خاص، بلکه زنجیره‌ای است که از جنگ و انرژی به تورم، از تورم به نرخ بهره و از نرخ بهره به جریان نقدینگی جهانی منتقل می‌شود.

اگر بخواهی، در مرحله بعد می‌توانم همین تحلیل را کمی کوتاه‌تر و کاملاً مناسب صفحه اصلی سایت ایگل بازنویسی کنم؛ با تمرکز بیشتر روی «این هفته چه اتفاقی افتاد و هفته آینده چه چیزی بازارها را حرکت می‌دهد».