بازگشت جنگ ایران و آمریکا و تغییر معادلات بازار

بازارهای جهانی در آغاز این هفته با یکی از مهم‌ترین شوک‌های ژئوپلیتیکی ماه‌های اخیر مواجه شده‌اند. در روزهای گذشته، درگیری مستقیم ایران و آمریکا دوباره شدت گرفته و پس از حملات آمریکا به اهداف و نفتکش‌های ایرانی، ایران نیز در واکنش، حملات موشکی و دریایی علیه مواضع و منافع آمریکا در منطقه انجام داده است. امروز نیز گزارش‌ها از حمله ایران به یک پایگاه آمریکا در اردن و افزایش درگیری در اطراف تنگه هرمز حکایت دارد. هم‌زمان، حملات حوثی‌ها به زیرساخت‌های انرژی عربستان ریسک بحران را از یک تقابل دوجانبه به یک بحران منطقه‌ای گسترده‌تر تبدیل کرده است.

از نگاه اقتصادی، اهمیت این تحولات فقط در خود جنگ نیست؛ مسئله اصلی برای بازار، ریسک انرژی، تنگه هرمز، تورم جهانی و واکنش بانک‌های مرکزی است. نفت در معاملات امروز به سمت محدوده ۱۰۰ دلار حرکت کرده و بازار سهام نیز تحت فشار افزایش نگرانی‌های تورمی قرار گرفته است.

نکته مهم دیگر این است که می‌توان از منظر راهبردی درباره افزایش هزینه‌ها و دشوارتر شدن اهداف آمریکا صحبت کرد، اما تعبیر «شکست استراتژیک آمریکا» هنوز یک نتیجه قطعی و قابل اثبات اقتصادی نیست. آنچه فعلاً قابل مشاهده است، افزایش هزینه ژئوپلیتیکی، طولانی‌تر شدن بحران و دشوارتر شدن دستیابی سریع آمریکا به اهداف خود است.

نفت و انرژی؛ اصلی‌ترین برنده تنش‌های اخیر

نفت در حال حاضر مهم‌ترین دارایی برای سنجش شدت بحران ایران و آمریکا است. طی هفته گذشته با کاهش تردد در تنگه هرمز، تهدید علیه زیرساخت‌های انرژی منطقه و تشدید درگیری، پرمیوم ریسک ژئوپلیتیکی نفت دوباره افزایش پیدا کرده است. امروز برنت به نزدیکی ۱۰۰ دلار رسیده و نفت برای چهارمین جلسه متوالی رشد کرده است.

مسئله فقط کاهش احتمالی صادرات ایران نیست؛ امنیت مسیر انتقال نفت اهمیت بسیار بیشتری پیدا کرده است. اگر اختلال در هرمز ادامه‌دار شود، فشار بر عرضه جهانی می‌تواند بسیار جدی‌تر شود.

در مقابل، هرگونه آتش‌بس واقعی یا بازگشت مذاکرات می‌تواند بخش قابل‌توجهی از این پرمیوم را از نفت خارج کند.

چشم‌انداز بنیادی نفت در کوتاه‌مدت: صعودی و بسیار پرنوسان.

طلا؛ جنگ به تنهایی برای رشد طلا کافی نیست

طلا در چنین شرایطی باید از دو زاویه بررسی شود. از یک طرف افزایش درگیری و نااطمینانی جهانی تقاضا برای دارایی امن را افزایش می‌دهد؛ اما از طرف دیگر، رشد نفت باعث افزایش نگرانی‌های تورمی شده و می‌تواند کاهش نرخ بهره آمریکا را دشوارتر کند.

به همین دلیل، رابطه طلا با جنگ در شرایط فعلی مستقیم نیست. اگر بحران باعث رشد شدید و پایدار نفت شود، بازده اوراق و دلار می‌توانند افزایش پیدا کنند و بخشی از اثر مثبت ریسک جنگ بر طلا را خنثی کنند.

اما اگر درگیری به سطحی برسد که ریسک سیستماتیک بازار را به شکل جدی افزایش دهد، تقاضای پناهگاه امن می‌تواند دوباره بر عوامل نرخ بهره غلبه کند.

چشم‌انداز بنیادی طلا: صعودی اما پرنوسان و وابسته به رفتار دلار و بازده اوراق.

شاخص دلار؛ پناهگاه امن در برابر شوک ژئوپلیتیکی

دلار در شرایط فعلی همچنان یکی از مهم‌ترین پناهگاه‌های بازار است، اما وضعیت آن کاملاً یک‌طرفه نیست.

از یک سو تشدید جنگ و افزایش ریسک جهانی تقاضا برای دلار را بالا می‌برد. از سوی دیگر، رشد نفت می‌تواند تورم آمریکا را افزایش دهد و فدرال رزرو را نسبت به کاهش نرخ بهره محتاط‌تر کند؛ این عامل نیز از بازدهی دلار حمایت می‌کند.

در هفته گذشته نیز افزایش بازده اوراق آمریکا یکی از عوامل مهم تغییر جریان سرمایه در بازارهای جهانی بوده است.

بنابراین فعلاً ریسک ژئوپلیتیکی + تورم انرژی هر دو به نفع دلار عمل می‌کنند.

EUR/USD؛ اروپا در برابر شوک انرژی

یورو در شرایط فعلی با مشکل افزایش هزینه انرژی مواجه است. هرچه نفت و هزینه حمل‌ونقل انرژی بالاتر باقی بماند، فشار تورمی بر اقتصاد اروپا افزایش پیدا می‌کند و هم‌زمان رشد اقتصادی نیز آسیب می‌بیند.

در طرف مقابل، کاهش ریسک جنگ می‌تواند به سرعت شرایط را برای یورو تغییر دهد.

بنابراین در کوتاه‌مدت، ادامه بحران برای EUR/USD چندان مطلوب نیست؛ مگر اینکه ضعف دلار آمریکا ناشی از مشکلات اقتصادی داخلی آن بر اثر ریسک‌های تورمی، اثر شوک انرژی اروپا را خنثی کند.

GBP/USD؛ پوند میان تورم و ریسک جهانی

پوند نیز در برابر قدرت دلار و افزایش قیمت انرژی با فشار مواجه است. افزایش نفت می‌تواند تورم بریتانیا را دوباره بالا نگه دارد و تصمیم‌گیری بانک مرکزی انگلستان را دشوارتر کند.

در صورت ادامه درگیری، بازار احتمالاً به جای تمرکز صرف بر داده‌های داخلی بریتانیا، اختلاف سیاست پولی و جریان سرمایه به سمت دلار امن را بیشتر دنبال خواهد کرد.

بنابراین فعلاً ریسک ژئوپلیتیک برای GBP/USD یک عامل منفی محسوب می‌شود.

USD/JPY؛ رفتار متفاوت ین

نکته جالب بازار این است که برخلاف تصور سنتی، در روزهای اخیر ین نیز تقویت شده است. دلیل اصلی این حرکت فقط جنگ نیست؛ بازار هم‌زمان احتمال سیاست پولی سختگیرانه‌تر بانک مرکزی ژاپن را جدی‌تر دنبال می‌کند و همین موضوع جذابیت ین را افزایش داده است.

در نتیجه، USD/JPY اکنون حاصل رقابت سه نیرو است: تقاضای امن، اختلاف نرخ بهره و سیاست بانک مرکزی ژاپن.

اگر بانک ژاپن واقعاً به سمت سیاست انقباضی‌تر حرکت کند، قدرت گرفتن ین می‌تواند حتی در فضای پرریسک جهانی ادامه پیدا کند.

AUD/USD؛ حساس‌ترین ارز به کاهش اشتهای ریسک

دلار استرالیا به دلیل ماهیت کالایی خود از قیمت مواد خام حمایت می‌گیرد، اما در زمان افزایش شدید ریسک ژئوپلیتیکی معمولاً از کاهش اشتهای ریسک جهانی آسیب می‌بیند.

ادامه جنگ، افزایش هزینه انرژی و نگرانی درباره رشد اقتصاد چین می‌تواند فشار را روی AUD/USD حفظ کند. در مقابل، هرگونه کاهش تنش می‌تواند باعث بازگشت سریع سرمایه به ارزهای پرریسک‌تر شود.

USD/CAD؛ نبرد میان نفت و دلار

USD/CAD اکنون یکی از مهم‌ترین جفت‌ارزها برای دنبال کردن اثر بحران است.

رشد نفت به طور سنتی از دلار کانادا حمایت می‌کند، زیرا کانادا صادرکننده مهم انرژی است. اما هم‌زمان افزایش تقاضا برای دلار آمریکا به دلیل ریسک ژئوپلیتیکی می‌تواند اثر نفت را خنثی کند.

به همین دلیل مسیر این جفت‌ارز به این بستگی دارد که در ادامه، اثر رشد نفت قوی‌تر باشد یا اثر تقاضای امن برای دلار آمریکا.

آیا آمریکا در حال «شکست استراتژیک» است؟

از منظر بازار و اقتصاد، می‌توان گفت هزینه استراتژیک عملیات آمریکا در حال افزایش است؛ اما اعلام شکست استراتژیک آمریکا به عنوان یک واقعیت قطعی، در این مرحله زود است.

اگر هدف واشنگتن اعمال فشار سریع، کنترل ریسک منطقه‌ای و ایجاد شرایط مطلوب برای پایان بحران بوده باشد، ادامه حملات متقابل ایران، تهدید علیه مسیرهای انرژی و گسترش درگیری به کشورهای منطقه نشان می‌دهد دستیابی سریع به چنین اهدافی با دشواری روبه‌رو شده است.

از طرف دیگر، آمریکا همچنان از ظرفیت نظامی و مالی بسیار بالایی برخوردار است و بازار نیز فعلاً دلار و دارایی‌های آمریکایی را به طور کامل کنار نگذاشته است.

بنابراین تعبیر دقیق‌تر از منظر اقتصادی این است:

آمریکا با افزایش هزینه، افزایش ریسک منطقه‌ای و دشوارتر شدن دستیابی سریع به اهداف خود مواجه شده است؛ اما هنوز نمی‌توان نتیجه نهایی این تقابل را شکست استراتژیک آمریکا دانست.

چشم‌انداز بازار در روزهای پیش‌رو

در شرایط فعلی سه مسیر برای بازار اهمیت بیشتری دارد:

ادامه درگیری:
نفت و پرمیوم ریسک ژئوپلیتیکی بالا می‌ماند، فشار تورمی افزایش پیدا می‌کند و دلار از تقاضای امن حمایت می‌شود.

گسترش بحران به زیرساخت‌های انرژی:
این خطرناک‌ترین سناریو برای اقتصاد جهانی است؛ زیرا شوک نفتی می‌تواند تورم را بالا برده و هم‌زمان رشد اقتصادی را کاهش دهد و بانک‌های مرکزی را در موقعیت بسیار دشواری قرار دهد.

بازگشت مذاکرات:
در صورت ایجاد مسیر واقعی برای مذاکره، نفت می‌تواند بخش مهمی از رشد اخیر خود را پس بگیرد و فشار تورمی کاهش یابد. در چنین شرایطی، بخشی از تقاضای امن برای دلار و طلا نیز تخلیه خواهد شد و ارزهایی مانند یورو، پوند و دلار استرالیا فرصت بهتری برای بازیابی پیدا می‌کنند.

نتیجه‌گیری

بازار فارکس در حال حاضر بیش از هر چیز تحت تأثیر زنجیره ایران و آمریکا → تنگه هرمز → نفت → تورم → نرخ بهره → دلار قرار دارد.

پاسخ نظامی ایران در روزهای اخیر نشان داده که فشار نظامی آمریکا الزاماً به کاهش توان پاسخگویی تهران منجر نشده و درگیری اکنون وارد مرحله‌ای پرهزینه‌تر و پیچیده‌تر شده است. هم‌زمان، حملات به مسیرها و زیرساخت‌های انرژی، ریسک را از سطح سیاسی به سطح مستقیم اقتصاد جهانی منتقل کرده است.

از دید بنیادی، نفت در کوتاه‌مدت قوی‌ترین محرک صعودی را دارد، دلار از ترکیب ریسک ژئوپلیتیکی و نگرانی تورمی حمایت می‌شود و طلا در یک نبرد میان تقاضای امن و فشار ناشی از دلار و نرخ بهره قرار گرفته است. در بازار ارز نیز یورو و پوند در برابر شوک انرژی آسیب‌پذیرند، ین از سیاست بانک مرکزی ژاپن حمایت می‌گیرد و AUD/USD به شدت به وضعیت ریسک جهانی وابسته است.

در نهایت، اگر درگیری ادامه پیدا کند، مسئله اصلی بازار دیگر صرفاً جنگ ایران و آمریکا نخواهد بود؛ بلکه خطر شکل‌گیری یک شوک انرژی جهانی و بازگشت تورم خواهد بود. همین موضوع می‌تواند سیاست پولی بانک‌های مرکزی را تغییر داده و مسیر تمام بازارهای مالی را تحت تأثیر قرار دهد.

این جمع‌بندی، نظر و ارزیابی تحلیلگران گروه مالی و تحلیلی Eagle Economic از شرایط فعلی بازارهای جهانی است.